Innovatie Wetenschappelijke Informatievoorziening (IWI)

• Inleiding: Belang van wetenschappelijke informatievoorziening
  -- Meerjarenplan IWI 1996-1998 'Actie met Beleid'
  -- Doelstelling IWI
• Jaarplan IWI 1998 en resultaten tender 1998
• Jaarplan IWI 1997 en resultaten tender 1997
• Jaarplan IWI 1996 en resultaten tender 1996
• Participatie in FOBID Juridische Commissie
• Samenwerking IWI-Nederlands Uitgeversverbond (NUV)
• Historie 1993-1995
  -- Rapportage De grensverleggende bibliotheek
• Stuurgroep IWI
• Deelnemers IWI
• eLib: een vergelijkbaar project in het Verenigd Koninkrijk

Inleiding: Belang van wetenschappelijke informatievoorziening

Wetenschappelijke informatie raakt de kern van het wetenschapsbedrijf. De wetenschapper staat aan het begin en aan het einde van de informatieketen, als auteur en consument. Voor onderzoekers en studenten is een goede toegang tot relevante informatie van wezenlijk belang.
Het gaat hier om een hele range van informatiebronnen: van de collecties boeken en tijdschriften die in de bibliotheken beschikbaar zijn tot de elektronische databanken met tijdschriftartikelen, met kunsthistorisch beeldmateriaal of met cijferreeksen.

De verwachting is dat in de komende jaren de wetenschappelijke informatievoorziening door technologische ontwikkelingen zodanig grote veranderingen zal ondergaan, dat bestuurlijke aandacht noodzakelijk is. Tot nu toe zijn de innovaties gericht op het verbeteren van de bestaande processen; in plaats van zoeken in de kaartenbak, zoek je nu in de geautomatiseerde catalogus. Door geïntegreerde toepassing van beschikbare technologie en de brede beschikbaarheid van netwerk- en computerinfrastructuur kunnen universiteiten nieuwe diensten aanbieden en kunnen ze zich nieuwe rollen binnen de informatieketen aanmeten. Een tweede reden voor bestuurlijke aandacht is de gigantische hoeveelheid wetenschappelijke informatie die beschikbaar komt. Door deze toename is het voor onderzoekers en studenten maar ook voor de bibliotheek haast ondoenlijk om het kaf van het koren te scheiden en het relevante materiaal te selecteren.
De zogenaamde transformaties van de informatieketen en de gigantische toename aan wetenschappelijke informatie, vragen om een samenhangend beleid, en wel op bestuurlijk niveau. Een beleid van alle universiteiten tezamen om de innovaties te stimuleren, te ondersteunen en op specifieke punten barrières te slechten.

Doelstelling IWI
De Stuurgroep IWI stelt zich ten doel om de innovatie van de wetenschappelijke informatievoor ziening in Nederland beleidsmatig te stimuleren. De activiteiten worden gefundeerd op samen werking tussen de universiteiten, de KB, NWO en de KNAW, op basis van de gemeenschappe lijk ontwikkelde visie op de landelijke dienstverlening en de lokale digitale bibliotheek. De stimulering richt zich op de gehele informatieketen en op alle vormen van digitaliseerbare wetenschappelijke informatie.

Jaarplan IWI 1998 en resultaten tender 1998

De Stuurgroep IWI heeft het Jaarplan 1998 vastgesteld. Op basis hiervan is een oproep gedaan aan de in IWI deelnemende universiteiten, de Koninklijke Bibliotheek, de KNAW en NWO tot indienen van projectvoorstellen.

In 1997 is door IWI gezocht naar meer betrokkenheid van inhoudelijke partijen bij de uitvoering van lokale projecten. Dit beleid wordt met kracht voortgezet in 1998 door ten eerste in de tenderprocedure voorwaarden op te nemen inzake samenwerking tussen bibliotheken en rekencentra en faculteiten, vakgroepen en/of onderzoeksscholen. Ten tweede gebeurt dit door partijen uit te nodigen tot 'content'-projecten die meer op het lijf geschreven zijn van onderzoeksscholen, faculteiten en/of vakgroepen.

Voor de tenderprojecten is in 1998 ƒ 1,25 miljoen beschikbaar.
De Stuurgroep IWI heeft besloten om in deze tenderprocedure subsidiebudgetten beschikbaar te stellen op de volgende terreinen:

1. Content'-projecten - ƒ 700.000
   • elektronische tijdschriften
   • preprint services
2. Elektronische syllabi en readers - ƒ 300.000
3. Opleiding, Training en Voorlichting - ƒ 150.000
4. Studie Toegang tot commerciële databases - ƒ 100.000

In het kader van het Jaarplan 1998 wordt ook een aantal nieuwe landelijke projecten geïnitieerd. Hierover is meer informatie beschikbaar in het Jaarplan 1998. Het betreft de projecten 'Cerberus' en 'Gegarandeerde beschikbaarheid en betaalbaarheid van wetenschappelijke informatie in het elektronisch tijdperk' van de UKB.

Jaarplan IWI 1997 en resultaten tender 1997

Ook in het Jaarplan 1997 wordt een belangrijk element gevormd door het stimuleren en subsidiëren van lokale innovatieve projecten. De Stuurgroep IWI heeft, op grond van de evaluatie van de projectvoorstellen 1996, geconcludeerd dat een koersaanpassing voor 1997 wenselijk was. Het accent voor 1997 lag sterker dan in 1996 op de inhoudelijke beschikbaarstelling van wetenschappelijke informatie in elektronische vorm, en minder op de onderliggende technologische vraagstukken. Daarnaast is een kleiner aantal projecten gehonoreerd met een grotere omvang, om versnippering te verminderen. Tenslotte is beoogd meer projecten vanuit de sectoren beta, techniek en gezondheid te honoreren wegens de ondervertegenwoordiging in 1996.

Voor de lokale innovatieprojecten was in 1997 ƒ 1,1 miljoen beschikbaar.
De Stuurgroep IWI heeft subsidie beschikbaar gesteld voor projecten op de navolgende terreinen:

Innovatie lokale dienstverlening
1. Elektronische tijdschriften
2. Preprint services
Voor projecten op dit gebied is ƒ 500.000 toegekend, waarbij de uitvoerende instelling(en) maximaal 50% van de projectkosten vergoed krijgen.

Technische innovatie en standaardisatie
3. Toepassing van chipkaarttoegang vanaf de werkplek
4. Document expertise centrum
Voor projecten op dit gebied is ƒ 200.000 toegekend, waarbij de uitvoerende instelling(en) maximaal 50% van de projectkosten vergoed krijgen.

Digitale collectievorming
Tevens heeft de Stuurgroep IWI ƒ 400.000 gereserveerd voor twee projecten op het gebied van digitale collectievorming. Deze projecten zijn buiten de tenderprocedure gehouden. In overleg met KNAW is een project gedefinieerd, te weten 'volkstellingen'.

In 20 februari 1997 heeft de Stuurgroep IWI subsidie verstrekt aan een aantal projectvoorstellen binnen deze thema's. Voor alle projectvoorstellen geldt dat zij aan de WTR voor advies zijn voorgelegd.

Daarnaast ontvangt ook een aantal landelijke projecten financiële ondersteuning. Het betreft nieuwe projecten en projecten uit 1996 die doorlopen in 1997.

Jaarplan IWI 1996 en resultaten tender 1996

Voor de innovatie van de landelijke diensten (hoofdthema A in het Meerjarenplan) "ontwikkeling van generieke dienstverlening" is aan enkele landelijke organisaties gevraagd projectvoorstellen in te dienen binnen de in het Meerjarenplan gedefinieerde projectvelden, te weten:

• Koppeling van secundaire en primaire elektronische informatiebronnen
• Landelijke dekking NCC
• Centrale Catalogus Internet Resources
• Nationaal depot elektronische publikaties
• Elektronische collectievorming

Voor de pilotprojecten voor lokale dienstverlening (hoofdthema B) en de ondersteunende programma's (hoofdthema's C technische innovatie en standaardisatie, D en E kwaliteitsbevordering en de informatiemarkt in het Meerjarenplan is in februari 1996 een 'call for tenders' uitgeschreven onder de IWI-deelnemers, waarbij instellingen (niet per se bibliotheken) zich zelfstandig of gezamenlijk (maar dan met één projectverantwoordelijke instelling) kunnen inschrijven.
Bij de projecten van de instellingen in deze categorieën is minimaal een eigen instellingsbijdrage van 50% in het benodigde projectbudget vereist. In mei 1996 heeft de Stuurgroep IWI subsidie verstrekt aan een aantal projecten binnen deze hoofdthema's. Voor alle projectvoorstellen geldt dat zij aan de WTR voor advies zijn voorgelegd.

Participatie in FOBID Juridische Commissie

• FOBID, Federatie van Organisaties in het Bibliotheek-, Informatie- en Dokumentatiewezen
  Bij de FOBID zijn aangesloten de wetenschappelijke bibliotheken verenigd in de UKB [de universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek (KB) en de Bibliotheek van de Konink lijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW)], de openbare bibliotheken (NBLC) en de Nederlandse Vereniging van Bibliothecarissen, Documentalisten en Litera tuuronderzoekers (NVB)
• IWI
• Stichting Pica

IWI voert het secretariaat voor de FOBID Juridische Commissie en heeft voor deze commissie een eigen homepage samengesteld.

Samenwerking IWI-Nederlands Uitgeversverbond (NUV)

Het overleg heeft in eerste instantie geresulteerd in de bereidheid van beide organisaties om een aantal experimenten (technische, maar ook met betrekking tot juridische aspecten en accounting) te initiëren met de nu en in de naaste toekomst beschikbare technologieën. De projecten WebDOC en DNEP behoorden hiertoe.

In het laatste overleg IWI-NUV van 10 december 1997 is afgesproken dat een commissie van drie uitgevers en drie IWI-afgevaardigden 'licensing principles' zullen afspreken die moeten leiden tot eendudige overeenkomsten tussen uitgevers en wetenschappelijke instellingen. De 'Licensing Principles' die de UKB heeft opgesteld zullen hiertoe als leidraad dienen.

Historie 1993-1995

Deelnemers IWI

eLib: een vergelijkbaar project in het Verenigd Koninkrijk

Electronic Libraries Programme

In 1993 is een onderzoek uitgevoerd door de Joint Funding Council's Libraries Review Group naar de wijze waarop moet worden omgegaan met de druk op bibliotheekvoorzieningen als gevolg van de snelle groei van het aantal studenten en de wereldwijde explosie van wetenschappelijke informatie. Dit onderzoek resulteerde in het Follett Report, genoemd naar de voorzitter van de Groep. Een van de belangrijkste conclusies van het rapport is:

"The exploitation of IT is essential to create the effective library service of the future".

In vervolg hierop riep de Higher Education Funding Bodies in het Verenigd Koninkrijk op tot het indienen van voorstellen voor projecten die het gebruik en de opslag van wetenschappelijke informatie in het hoger onderwijs zou 'transformeren'. Er was £15 miljoen gealloceerd voor het "Electronic Libraries Programme", onder beheer van de Joint Information Systems Committee.

Enkele honderden voorstellen zijn ontvangen. Hieruit zijn in juli 1995 30 projecten geselecteerd met een looptijd van 3 jaar. Met enkele toevoegingen in de tweede helft van 1995 en 1996 zijn op dit moment ongeveer 60 projecten in uitvoering.